Jak wybrać probiotyk? Szczepy, CFU i przechowywanie

Czym jest probiotyk

Probiotyki to żywe mikroorganizmy – najczęściej bakterie z rodzajów Lactobacillus (dziś częściowo przeniesione do nowych rodzajów, np. Lacticaseibacillus, Lactiplantibacillus), Bifidobacterium, Bacillus i Streptococcus oraz drożdże Saccharomyces boulardii. W żywności i suplementach występują w postaci liofilizowanej, czyli wysuszonej w niskiej temperaturze.

Ważna informacja na start: w Unii Europejskiej probiotyki nie mają żadnych zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych. Producent suplementu nie może więc legalnie obiecywać konkretnego efektu. Dlatego przy wyborze najlepiej opierać się na tym, co da się sprawdzić na etykiecie.

1. Pełna nazwa szczepu

Właściwości probiotyku zależą od szczepu, a nie tylko od gatunku. Pełna nazwa ma trzy człony: rodzaj, gatunek i oznaczenie szczepu, np.:

• Lacticaseibacillus rhamnosus GG,
• Lactiplantibacillus plantarum 299v,
• Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12.

Jeśli na opakowaniu jest tylko „Lactobacillus acidophilus” bez oznaczenia szczepu, nie da się sprawdzić, jakie badania dotyczą tego konkretnego produktu. Oznaczenie szczepu pozwala samodzielnie odszukać publikacje naukowe.

2. Liczba CFU

CFU (ang. colony forming units) to jednostki tworzące kolonie – miara liczby żywych mikroorganizmów. Zapis 10⁹ CFU oznacza miliard. Zwróć uwagę na dwie rzeczy:

• kiedy liczba jest gwarantowana – najlepiej, gdy producent deklaruje ją na koniec daty przydatności, a nie w chwili produkcji,
• ile CFU przypada na porcję dzienną, a nie na całe opakowanie.

Więcej nie zawsze znaczy lepiej. Liczba CFU powinna odpowiadać ilościom, które stosowano w badaniach danego szczepu.

3. Jedno- czy wieloszczepowy

Probiotyki jednoszczepowe zawierają jeden dobrze opisany szczep. Wieloszczepowe łączą kilka lub kilkanaście szczepów. Żadna z tych opcji nie jest z założenia lepsza – liczy się to, czy dla konkretnej kompozycji istnieją dane. Niektóre produkty zawierają też prebiotyki (np. inulinę, FOS), czyli błonnik, który jest pożywką dla bakterii – takie połączenie nazywa się synbiotykiem.

4. Postać i przechowywanie

• Kapsułki – często w otoczce dojelitowej lub opóźnionym uwalnianiu (np. kapsułki DRcaps®).
• Saszetki i proszki – dla osób, które nie połykają kapsułek; rozpuszczaj w chłodnym lub letnim płynie, nigdy w gorącym.
• Krople – wygodne u niemowląt i małych dzieci.

Część probiotyków wymaga przechowywania w lodówce, inne są stabilne w temperaturze pokojowej. Zawsze stosuj się do informacji na opakowaniu – od tego zależy, czy bakterie przetrwają do końca daty przydatności.

Probiotyk a antybiotyk

Jeśli przyjmujesz antybiotyk i chcesz stosować probiotyk, zachowaj co najmniej 2–3 godziny odstępu między nimi, aby antybiotyk nie działał na bakterie probiotyczne. Drożdże Saccharomyces boulardii nie są wrażliwe na antybiotyki przeciwbakteryjne. O wyborze produktu i czasie stosowania najlepiej porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą.

Kto powinien zachować ostrożność

Osoby z ciężkimi zaburzeniami odporności, po przeszczepach, z cewnikiem centralnym lub w ciężkim stanie powinny przyjmować probiotyki wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Sprawdź też skład pod kątem alergenów (np. białek mleka, laktozy) – bywają obecne w nośniku.

Gdzie szukać

Produkty znajdziesz w kategoriach probiotyki, probiotyki dla dzieci, prebiotyki i błonnik oraz maślan sodu i postbiotyki. Krótki opis składnika jest w słowniku: probiotyki.

Źródła

• Hill C. i wsp., Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2014.
• Zheng J. i wsp., A taxonomic note on the genus Lactobacillus. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology, 2020.
• Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 – wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych.